تحلیل موضوعی شعر وحشی بافقی- قسمت ۱۴

۲-۳٫ امامت

 

امامت یکی از رحمت‌های الهی است که برای بشر در نظر گرفته شده و پروردگار منّان بارها ارزش والای آنان را در آیات قرآن کریم به شکلی واضح و قرینه دار بیان کرده. همان گونه که گفته می‌شود، امامان نور آسمان‌ها و زمیناند و مرجع هدایت انسان‌ها به حساب می‌آیند .لازم به ذکر است که بگوییم در فرهنگ شیعی در کنار معرفت به توحید و نبوت هیچ اصلی به اهمیت و عظمت اصل امامت نمیرسد زیرا چه بسیار ملتها که در اثر فقدان رهبری صحیح و صالح با اینکه از امکانات بالایی بهرهمند بودند دچار انحطاط و سقوط شدند و چه بسیار مللی که با هدایت رهبران صالح، به پیشرفتهای قابل ملاحظه ای دست یافتند (کازرونی،۱۳۷۴: ۷۲). امامت در اشعار وحشی بافقی موضوع منقبت را شامل میشود که به ذکر وبیان آن می‌پردازیم.

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.

 

۲-۳-۱٫ منقبت

 

تاریخِ ستایشگری شاعران نسبت به چهره‌های مورد علاقه‌شان، تاریخی است به طول تاریخ شعر و شاعری؛ و همچنان که اصل شعر در میان افراط و تفریط سرگردان بوده و به دشواری به حیّز اعتدال در می‌آمده، شعر مدح و ستایش هم به قیاس مخاطبان خود و تعبیرات و ترکیباتی که در آن به کار می‌رفته، دائما در فراز و نشیب بوده و هست. «منقبت گونه‌ای دیگر از مدح است. به روال معمول زمانی که شاعر به مدح و وصف ائمه دین از حضرت علی تا آخرین فرزند او (علیهم السلام) می‌پردازد، به این گونه مدیحه سرایی منقبت می‌گویند» (ریاحی زمین، ۱۳۸۴: ۳۹).
«کمتر شاعری را در دوره صفوی می‌توان یافت که قصیده یا ترکیب و ترجیعی در ستایش پیامبر اسلام و امامان شیعه نسروده باشد. گویی شاعران این کار را زکوه طبع و قریحه خود به شمار می‌آورند و از گذاردن آن به عنوان یک وظیفه دینی غفلت نداشتند؛ اما نباید منقبتگویی را ویژهی شعر عهد صفوی و یا ابتکاری از شاعران آن دوره نیست چه این کار سابقهی طولانی در شعر فارسی دارد و علی‌الخصوص در سده‌های هشتم و نهم که مصادف با نیروگرفتن مذهب شیعهی اثنی‌عشری بوده به شاعران متعدد منقبتگوی باز می‌خوریم چنان که منقبتگویان دوران صفوی را باید به منزلهی دنبال کنندگان کار آنان به حساب آوریم. پیداست که غلبهی نهایی تشیع و رسمی شدن آن می‌توانست در این امر تأثیر تازه‌ای داشته باشد و چنین نیز بود به ویژه که پس از شاه اسماعیل رسمی کننده‌ی کیش دوازده امامی در ایران، پادشاه توبه کاری مثل شاه تهماسب با سلطنت طولانی خود روی کار آمد و سیاست دینی پدر را به اضافه‌ی تظاهرهای عابدانه و همکاری نزدیک با عالمان مذهبی شیعه دنبال نمود و معلومست که در بحبوبه چنین سیاست مذهبی کار منقبت گویی هم رونقی بیشتر از پیش می‌یافت» (صفا، ۱۳۷۹، ج ۵، بخش اول: ۳-۶۲۲).
از میان موضوعات مختلف شعر دینی، اشعاری که به مدح و منقبت اولیای دین پرداخته‌اند شاخه‌ای دیرپای و پر برگ و بار را سامان داده‌اند که سایه سار خود را بر بسیاری از شاخه‌های دیگر شعر دینی افراشته است.
حضرت علی (ع) و ذکر ویژگی‌های خاص ایشان جلوه خاصی در شعر شاعران دارد؛ مثلاً هاتف اصفهانی به بیان جنگ آوری ایشان می‌پردازد:

 

 

 

 

 

 

 

شهنشاه غضنفر فر پلنگ آویز اژدر در
به رتبت ساقی کوثر به مردی فاتح خیبر
ولی حضرت عزت، قسیم دوزخ و جنت
امیر المومنین حیدر علی عالی اعلا
به نسبت صهر پیغمبر ولی والی والا
قوام مذهب و ملت، نظام الدین و الدنیا
(هاتف اصفهانی، ۱۳۸۵: ۹-۵۸)

 

و یا ناصر خسرو ویژگی‌های نیک اخلاقی ایشان را بیان می‌دارد :

 

 

 

 

 

 

 

علی از تبار رسول است و نیست
به صد سال اگر مدح گوید کسی
به مردی و علم و به زهد و سخا
مگر شیعت حق تبار علی
نگوید یکی از هزار علی
بنازم بدین هر چهار علی
(ناصر خسرو، ۱۳۷۸: ۵۱۷)

 

همان طور که می‌دانیم منقبت در شعر شاعران شیعه مذهب بسیار است، وحشی بافقی هم در منقبت ائمه اشعاری زیبا سروده است از جمله چند قصیده در ستایش امام علی (ع) و دو قصیده یکی در ستایش امام هشتم (ع) و دیگری در ستایش امام دوازدهم (ع) که در ادامه به تحلیل آن‌ ها پرداخته میشود.

 

۲-۳-۲٫ منقبت امام علی (ع)

 

شیعیان از یکی از مهم‌ترین ابزارهای احساسی و عاطفی یعنی ادبیات، آن هم قالبِ شعر که نقطه اوج بیان احساس است، برای نشر دیدگاه‌های مذهبی خود بهره بردند.
درباره‌ی وجود پربرکت حضرت مولی متقیان علی (ع) تاکنون کتب و مقالات و شعرهای بسیاری نوشته شده است و شاعران نیز هر کدام به اندازه‌ی وسع و بضاعت خود تلاش نموده‌اند تا زوایای گوناگون زندگی و ابعاد شخصیتی آن امام همام را نشان بدهند.
در این میان، فضائل امام علی علیه‌السلام مهم‌ترین دست مایه برای پر کردن محتوا و مضمون اشعار منقبت بود و از میان این فضائل، حدیث غدیر یکی از بهترین‌ها به شمار می‌آمد، به طوری که صدها غدیریه[۵] به عربی و بعدها به فارسی سروده شد.
وحشی بافقی شاعر شیعه مذهب عهد صفوی پنج قصیده و قسمت‌هایی از مثنوی فرهاد و شیرین را به ستایش امام علی (ع) اختصاص داده که ضمن ستایش امام به ذکر اوصافی چون علم، عدل، حکمت، شجاعت و جنگاوری و … پرداخته و مضامینی در خور توجه خلق کرده است. مدح و منقبت حضرت امیر (ع) در تمام اشعار وحشی به بیان صفات و ویژگی‌های بارز ایشان اختصاص دارد. اهم فضایل حضرت علی (ع) که در اشعار وحشی آمده عبارتند از:
علم علی (ع):
وحشی بافقی ابیات زیر را پیرامون علم و دانش بینظیر امام علی(ع) سروده است :

 

 

 

 

 

 

 

زهی احاطه علم تو آنچنان که تو را زنکته ای شد مکشوف سر چار کتاب
(دیوان: ۱۲۵)

 

علی (ع) قرآن ناطق وجیح همه‌ی علوم زمان خود و بعد و قبل خود است آنچنان که می‌گویند حضرت علی (ع) از آن علمی بهره‌مند بوده است که در اختیار خداوند بوده و خاص همه نیست و آن را علم لَدُین می‌نامند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

باعث

Share this post

Post navigation

You might be interested in...

No comments yet, be the first!

Comments

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *