نوامبر 26, 2020

تحقیق – بررسی بازنویسی ها و بازآفرینی های کلیله و دمنه برای کودکان و نوجوانان، …

1 min read

Alzheimer’s memory loss due to Dementia and brain disease with the abstract medical icon of a human head and neurology research as a 3D illustration.

انواع بازنویسی
ساده
خلاق
بازنویسی متأثر از سبک اصلی
بازنویسی به روایت آزاد
نمودار ۲-۱: انواع بازنویسی از لحاظ ساختار
البته بازنویسی به روایت آزاد تا حدی ساده است که در ساختار اثر اصلی دگرگونی اساسی رخ ندهد، وگرنه وارد حوزهی بازنویسی خلاق و حتی بازآفرینی میشود.
۲-۲- قدمت بازنویسی و بازآفرینی در ایران و جهان
بازنویسی و بازآفرینی هر چند در دهه‌های اخیر مورد توجه قرار گرفته و دست نویسندگان را در نگارش آثار برای گروه‌های سنی مختلف بازگذاشته است، اما قدمت آن به روزگاران کهن و قرن‌های نخستین باز می‌گردد. بسیاری از متونی که امروزه به طور مثال در زمینهی ادبیات کودک و نوجوان، توجه‌ هر نویسنده‌ای را به خود جلب می‌کند، خود بازنویسی یا بازآفرینی از متن یا افسانهای دیگر بوده است. به عبارتی دیگر از روزگاران کهن که کار گردآوری و انسجام بخشیدن به افسانه و حکایات جاری بر زبان مردم آغاز شد، این دو فن نیز پدیدار گشت. شاهنامه یکی از قدیمی‌ترین متونی است که داستانهایش، بارها به اشکال مختلف بازنویسی، بازآفرینی، ساده‌نویسی توجه نویسندگان را به خود جلب کرده است؛ حکایاتی که شاعر حماسه‌سرای ایران، آن را از زبان دهقانان و مردم عادی شنیده است.
به گفته‌ی پایور در آفرینش شاهنامه، هر دو روش بازنویسی و بازآفرینی به کار گرفته شده است. در قرن چهارم هجری با جوشش احساسات ملی و توجه به فرهنگ و تاریخ گذشتهی ایران و در نتیجه جمع‌آوری روایات و افسانه‌های ملی، شاهنامه‌های متعدد و از جمله شاهنامهی ابومنصوری، یعنی منبع مهم فردوسی در سرایش شاهنامهی معروف، پدید می‌آید. فردوسی از این نکته به خوبی آگاه است که این افسانه‌ها را مردم بارها شنیده‌اند و در نتیجه نیاز به نوآوری به شدت احساس می‌شود، از طرفی تغییر موضوع نیز به سبب حضور دهقانان که بر کار او نظارت داشتند، امکان‌پذیر نبود. بنابراین تنها چاره را در آن می‌بیند که به ساختار حکایات دست برده یک بازنویسی خلاق ارائه ‌دهد. از دیگر سو فردوسی این افسانه‌های پراکنده را با خلق شخصیتی به نام رستم که در منابع پیش نشانی از او نیست، به هم پیوند داده دست به بازآفرینی میزند (پایور، ۱۳۸۷: ۳۴-۳۳) پایور با اشاره به قدمت دیرینه‌ی بازنویسی و بازآفرینی در ایران و جهان، از ایلیاد و اودیسه هومر و کمدی الهی دانته نام می‌برد که هم‌چون شاهنامه با دو روش بازنویسی و بازآفرینی به وجود آمده و هر یک متاثر از احادیث، روایات، اندیشه‌های اساطیری و قصه و حکایات سرزمین خود و سایر ملل بوده است. (پایور، ۱۳۷۶ و ۱۳۷۷: ۵۲۰).
عده‌ای بر آن بودند تا با تغییر اساسی در ساختار و موضوع آثار انتخابی، مباحث تکراری و کلیشه‌ای پیشین را به شکلی تازه به مخاطب خود انتقال دهند؛ بنابراین به بازآفرینی متون پرداختند. دستهی دیگر با آراستن ظاهر کلام و رنگ و جلای خاص بخشیدن به آن در پرتو استعارات، امثال و …. روش بازنویسی را در پیش گرفتند. به طور کلی«تنوع استفاده از روش‌های بازنویسی و بازآفرینی بسیار زیاد بوده است. مثلا «سی‌مرغ»عطار که از آثار منثور غزالی و ابن‌سینا، از نثر به نظم بازآفرینی شده است و «شیخ صنعان» عطار که از نثر به نظم بازنویسی شده است …» (همان: ۵۲۱).
در شمار کتاب‌هایی که به روش بازنویسی پدید آمده است‌، می‌توان از کلیله و دمنه نام برد که در قرن ششم هجری به قلم نصرالله منشی تالیف شد. او با گنجاندن آیات، احادیث،‌ اشعار فارسی و عربی و انواع صنعت‌های ادبی و بلاغی در آن، شاهکاری جاودانه می‌آفریند.
با وجود گستردگی استفاده از روش بازنویسی در طول تاریخ، نخستین بار که اصطلاح بازنویسی در ایران به کار گرفته می‌شود، مربوط به سال ۱۳۵۴ش. است. این اصطلاح را م. آزاد پس از برگزاری مجمع بین‌المللی ادبیات کودک از روی کلام یک سخنران خارجی اقتباس و سپس ترجمه کرد
(پایور، ۱۳۷۹: ۱۴)
۲-۲-۱-۲ تاریخچهی بازنویسی برای کودک و نوجوان
با اینکه بازنویسی و بازآفرینی سابقه‌ای طولانی داشته و به قرن‌ها پیش باز می‌گردد، اما به کارگیری آن برای کودکان و نوجوانان، پدیده‌ای نوپا است و به کمتر از نیم‌قرن می‌رسد. منابعی که برای این گروه‌های سنی، قابلیت بازنویسی دارد، به دو دستهی ادبیات عامه و ادبیات کهن تقسیم می‌شود. در ادوار مختلف تاریخی کودکان و نوجوانان، هم‌پای بزرگان خویش و به راهنمایی آنها، متون ارزشمند کهن نظیر شاهنامه، مرزبان‌نامه، بوستان، گلستان سعدی و … را می‌خواندند. عده‌ای به اجبار مکتب‌خانه و برخی به شوق و با یاری جستن از مربی و بزرگ‌ترها، با گنجینه‌های ملی و فرهنگی خویش آشنا می‌شدند. تا این که درسال‌های اخیر عد‌ه‌ای از نویسندگان به ساده و روزآمد کردن این متون همت گماشتند.
۲-۲-۱-۲-۱- تاریخچهی بازنویسی ادبیات عامه
در زمینهی ادبیات عامه که بعد از دوره‌ی مشروطه آغاز شد، نخستین تلاش‌ها مربوط به گردآوری آن بود. در کنار عده‌ای از جهان‌گردان خارجی که به اغراض مختلف و از جمله به نیت خاورشناسی و شناخت فرهنگ و سنت‌های گذشته‌ی این مرز و بوم به این کار اقدام کردند، از پیشگامان آن در ایران می‌توان از جمال‌الدین خوانساری و دهخدا نام برد که به ترتیب در کتاب‌های «کلثوم ننه» و «امثال و حکم» برخی از فرهنگ‌ عامه را گنجاندند. بعد از آن صادق هدایت با نگرشی علمی و سپس کوهی کرمانی به این کار اقدام کردند. (محمدی و قایینی، ۱۳۸۶:

نوشته ای دیگر :   رابطه ویژگی های شغلی و شخصیتی با میزان تعهد سازمانی در بین کارکنان ...

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.

۶/۴۳۱-۴۲۸).
«اوسانه» هدایت از نظر توجه‌ ویژه به کودک دارای اهمیت است. «کتاب با ترانه بچه‌ها آغاز می‌شود و بخش‌های دیگر به ترانه دایه‌ها و مادران، بازی‌ها، رمزها و ترانه‌های عامیانه اختصاص دارد». (همان: ۴۳۳).
همه‌ی این تلاش‌های اولیه به گردآوری ادبیات عامه اختصاص داشت. نخستین کسی که به طور تخصصی به بازنویسی آن پرداخت، صبحی است که نه کتاب را گردآوری و سپس بازنویسی کرد. (همان: ۴۳۶). «افسانه‌ها»، «دژ هوش‌ربا»، «افسانه‌های بوعلی» و «عمو نوروز» عنوان تعدادی از بازنوشته‌های این نویسنده است.
۲-۲-۱-۲-۲-تاریخچهی بازنویسی ادبیات کهن برای کودک و نوجوان
از جمله آثار اولیه در زمینه کودک، می‌توان به کار محمدعلی تهرانی (کاتوزیان) اشاره کرد که در «اخلاق اساسی»، بسیاری از حکایات کلیله و دمنه، مرزبان‌نامه و انوار سهیلی را بازنوشت. هم‌چنین محمدعلی فروغی با ارائهی گزیده‌هایی از شاهنامه‌، بوستان و گلستان در معرفی ادبیات کهن به نوجوانان و جوانان گامی استوار ‌نهاد. (هاشمی‌نسب، ۵۲:۱۳۷۱)
از نخستین کسانی که به بازنویسی داستانهای حماسی و پهلوانی اشتیاق نشان داد، احسان یارشاطر است. او با انتشار «داستانهای ایران باستان» و «داستانهای شاهنامه» نمونه‌ی یک بازنویسی خوب و درست را مطرح کرد (تاریخ ادبیات کودکان ایران، ۱۳۸۶: ۴۴۶).
داستانهای حماسی و پهلوانی که به طور عمده از شاهنامه گزینش می‌شود، همواره مورد توجه نویسندگان فعال در زمینه ادبیات کودک و نوجوان بوده است، زیرا «بازنویسی این آثار که در آن پند و اندرز کمتر به کار رفته و بیشتر به ادبیات کنش و ماجرا پرداخته شده است، به نیازهای روانی مخاطبان پاسخ می‌دهد». (همان: ۴۴۵).
مهدی آذریزدی با انتشار «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» که عنوان دو مجموعه‌ی بازنوشته از کلیله و دمنه و مرزبان‌نامه است، نام خود را در میان نویسندگان کودک و نوجوان جاودانه می‌کند. آذریزدی در نگارش داستان بیشتر به جنبه‌ی اخلاقی آن توجه داشته است.
«داستان راستان» و «مجموعه قصه‌های قرآن» از نخستین بازنوشته‌های دینی برای کودکان و نوجوانان است که مرتضی مطهری و آذریزدی به ترتیب در سال‌های ۱۳۳۹ و ۱۳۴۴ به انتشار آن‌پرداختند. (پایور، ۱۱۸:۱۳۷۹).
زهرا کیا و شمس‌الملوک مصاحب از دیگر بازنویسانی هستند که در اواخر دهه‌ی ۳۰ به بازنویسی‌هایی برای کودکان و نوجوانان رویآوردند.
این در حالی است که همهی این تلاشهای اولیه تنها به ساده کردن متون اختصاص داشت و هدف اساسی، آشنا کردن کودک و نوجوان با گنجینههای غنی پیشینیان بود؛ اما امروزه که به دلیل بالا رفتن اطلاعات کودک دیگر این روش پاسخگوی نیازهای او نیست، نویسندگان سعی دارند با ایجاد خلاقیت و ساختار نو دادن به آثار پیشینیان، در جلب مخاطب از یکدیگر پیشی گیرند. از بازنویسان مطرح این سالها که در زمینهی ادبیات کودک و نوجوان به بازنویسی پرداختهاند میتوان از کشاورز، شعبانی، قلانی، ابراهیمی، پناهیآذر، شیخی و … نام برد.
۲-۳- کلیله و دمنه
کلیله و دمنه گنجینه‌ای است از روزگاران دور که مفاهیم اخلافی و والای آن در طول تاریخ راهنمای خاص و عام بوده است. شکل تمثیلی کتاب که در قالب قصه و حکایت، مطالب مهم را از زبان حیوانات بیان می‌دارد، یکی از رموز جاودانگی این شاهکار ادبی است. در اهمیت کلیله و دمنه همین بس که بارها توسط نویسندگان مختلف، مورد بازنویسی، ترجمه و بازگردانی قرار گرفته و حتی شاعر برجسته‌ای هم‌چون مولوی در آفرینش مثنوی از حکایات آن بهره جسته است. با این که اصل کتاب به زبان هندی است، اما
«در زبان هندی کتابی به نام کلیله و دمنه وجود ندارد. کلیله و دمنه آمیزه‌ای از دو یا چند متن هندی است که داستانهایی به آن افزوده شده است. پایه و بنیاد بیشتر بخش‌های کلیله و دمنه، کتابی به زبان سنسکریت به نام پنجا‌تنترا یعنی پنج فصل یا پنج اصل بوده است که کم و بیش با پنج‌باب نخستین و اصلی کلیله و دمنه موجود همسانی دارد. عنوان کتاب از نام دو شغال که در رخدادهای باب نخست نقش برجسته‌ای دارند، گرفته شده است. در کتاب کلیله و دمنه موجود سه باب گربه و موش، شاه و پنزوه و شیر و شغال از کتاب بزرگ مهابهاراتا که یک حماسه ملی هندی است و نزد هندوان ارج و شان فروان دارد و باب جنگ بومان و زاغان از پنجاتنترا برگرفته شده است» (محمدی و قایینی، ۱۳۸۰: ۲/۱۴۰).
«به نظر میرسد که ترتیب مفاوضهی رای و برهمن و سوال رای و پاسخ برهمن و تمثیل او که چهارچوبهی اصلی داستانسرایی در کلیله و دمنه است از این کتاب اقتباس شده باشد.» ( محجوب، ۱۳۳۶: ۳۹)
در زمان خسرو انوشیروان ساسانی، برزویه‌ی طبیب، با افزون ابواب و حکایاتی به این کتاب، آن را به فارسی ترجمه می‌کند. اندکی بعد از ورود اسلام، ابن‌مقفع با نقل و نگارش فارسی برزویه به زبان عربی آن را غنایی دیگر می‌بخشد. در دوره‌ای که گرایش عوام به شعر و سخن منظوم است، یعنی در زمان حکومت شاعر پرور سامانی، رودکی ترجمه‌ی عربی ابن‌مقفع را در قالب نظم می‌ریزد. هرچند که از این کلام منظوم، جز چند بیتی پراکنده در دست نیست. نهضت ترجمه و بازنویسی بعد از رودکی هم‌چنان ادامه می‌یابد، اما هیچ‌یک از این آثار جاودانه نمی‌ماند. تا این که در قرن ششم هجری، نسخه‌ عربی کلیله و دمنه در اختیار نصرالله منشی قرار می‌گیرد تا به این ترتیب یکی از شکاهکارهای والای ادبی پدید آید. خود منشی در دیباچه‌ی کتاب هدفش را این‌گونه عنوان می‌دار
د:
«بر خاطر گذشت که آن را ترجمه کرده ‌آید و در بسط سخن و کشف اشارات آن اشباعی رود و آن را به آیات و اخبار و ابیات و امثال موکد گردانیده شود، تا این کتاب را که زبده چند هزار ساله است، احیائی باشد و مردمان از فواید و منافع آن محروم نمانند.» (منشی، ۱۳۸۶: ۲۵).
نثر پخته و جذاب منشی تا چند قرن مورد تقلید سایر نویسندگان قرار گرفت، اما هیچ یک نتوانست در مقابل آن ابراز وجود و خودنمایی کند. انوار سهیلی، اخلاق اساسی، عیار دانش و همایون‌نامه عنوان بازنوشته‌هایی است که از کلیله و دمنه بهرام‌شاهی گرفته شده است.
۲-۳-۱- مخاطبان کلیله و دمنه
هر چند که در زمانهای مختلف تاریخی، بیشتر، بزرگ‌ترها بوده‌اند که از این دریای معنی، بهره‌مند شده‌اند، اما «مسلما کودکان ایرانی نیز به طور مستقیم و غیرمستقیم از مندرجات این کتاب بهره‌گرفته‌اند. این سخن را مقدمه شاهنامه تاکید می‌کند که “این نامه‌ها به دست مردمان اندر افتاد و هرکسی بدو اندر زدند … اندر زبان خرد و بزرگ افتاد” در مقدمه شاهنامه ابومنصوری، صراحت بر بهره‌یاب شدن کودکان از آن است.» (هاشمی‌نسب، ۱۳۷۱: ۶۰).
به خصوص این که هدف اصلی نویسنده از گردآوری این کتابف آموختن سیاست و فنون آن به شاهزادگان بوده است. در واقع در سبب گردآوری منبع اصلی کلیله و دمنه، یعنی پنجاکیانه اینگونه روایت شده است که پادشاهی به نام امرشکتی که از تربیت سه فرزند نادانش عاجز مانده، دست به دامان بزرگان شده و از آنها یاری می‌جوید. در این میان وزیر او سومتی پیشنهاد می‌دهد که امر سیاست را به زبان شیرین توسط ویشنو شرمن به آنها آموزش دهد و به این ترتیب پنج باب این کتاب نگاشته می‌شود (همان: ۱۴۰).
در کنار همه‌ی این موارد، زبان مصنوع و سبک دشوار این کتاب که با آیات، امثال و ابیات فارسی و عربی مزین شده است، سال‌های سال، مانعی اساسی در بهره‌یابی کودکان و نوجوانان از مفاهیم اخلاقی و آموزندهی آن بوده است. دشواری متن هیچ‌ رغبتی در آنها به مطالعهی کتاب ایجاد نمی‌کرد؛ به طوری که تنها چاره ‌را در آن دیدند که با گنجاندن آن در برنامه‌های آموزشی، به اجبار مانع گسیختگی ارتباط این گروه با میراث گرانبهای کهن شوند.
زمان بسیاری سپری شد تا این که در سال‌های اخیر به برکت ساده‌نویسی و بازنویسی، امکان دریافت مفاهیم دشوار این کتاب در عباراتی ساده و قابل فهم برای کودکان فراهم شد. مهدی آذریزدی یکی از نویسندگانی است که داستانهای کلیله و دمنه را جزو نخستین بازنویسی‌هایش قرار می‌دهد و ۲۵ داستان آن را که بیشتر شخصیت‌ها حیوانی و در نتیجه متناسب با علاقه‌ی کودکان است، برمی‌گزیند.
آموزشی و اخلاقی بودن حکایات کلیله و دمنه، وجود شخصیت‌های ساده و قابل درک و در نتیجه کنش داستانی و تمایل کودک به آن، حکایات جانوری و زبان تمثیلی که در پرتو آن می‌توان درس‌های اخلاقی را به صورت غیرمستقیم به آنها ارائه داد، از جمله دلایلی است که این کتاب را شایستهی بازنویسی برای کودکان قرار داده است.(محمدی و قایینی، ۱۳۸۶: ۶/۱۴۱)

نوشته ای دیگر :   علمی :بررسی خصوصیات فیزیکی ، شیمیایی و حسی حلوای آرد گندم و مطالعه ...

Copyright © All rights reserved. | Newsphere by AF themes.