فصل اول
مقدمه
1-1- کلیات
امروزه گسترش شهرها و افزایش آلایندههای زیست محیطی باعث گردیده تا نقش گیاهان در فضاهای شهری هر روز افزایش یابد. در طراحی فضای سبز، گلهای زینتی یکساله و دایمی به علت تنوع رنگ و شکل بیشتر مورد توجه قرار میگیرند و تأثیر بیشتری در فضای محیط دارند (مک دونالد، 2002).
مدت زمانی است که از تنظیم کنندههای رشد برای افزایش کیفیت و کمیت گیاهان و ایجاد مقاومت به خشکی در کشاورزی استفاده میشود. استفاده از تنظیم کنندههای رشد به عنوان یک روش در تغییر فیزیولوژی گیاهان زراعی، همراه با سایر روش، ضروری به نظر میرسد، زیرا در مقایسه با طولانی بودن مدت زمان اصلاح ژنتیکی گیاهان و دستکاری در ساختار ژنتیکی آنها، نتایج کاربرد تنظیم کنندههای رشد سریع تر می باشد (عباسپور، 1375).
تولید گل و گیاهان زینتی امروزه از اهمیت خاصی برخوردار بوده و تدوین برنامهای جامع در جهت تولید و صادرات این گیاهان، علاوه بر اشتغال زایی، درآمد سرشاری را نصیب کشورمان مینماید. کشورمان از نظر شرایط آب و هوایی و نوری برتریهای ویژه ای نسبت به تولیدکنندگان عمده جهانی دارد (محبوب خمامی، 1385).
1-2- گیاه شناسی و پراکنش اکولوژیکی گاردنیا
گیاه گاردنیا (Gardenia jasminoides)، از خانواده Rubiaceae میباشد. این جنس از 25 گونه مختلف، از گیاهان همیشه سبز درختچهای و یا درخت کوچک، تشکیل شدهاست. معمولاً ارتفاع و گسترش گونه مذکور به 60 تا 120 سانتیمتر میرسد. بومی چین میباشد و برگهای سبز تیره، براق و نیزهای دارد. گلهای آن منفرد، سفید و معطر است. گاردنیا را میتوان، در تابستان، خارج از گلخانه یا آپارتمان و در فضای باز قرار داد. این گیاه احتیاج به یک دوره خواب زمستانی دارد و باید در این مدت درجه حرارت 12 درجه سانتیگراد باشد. برگهای آن عمومأ دائمی، متقابل و بیضی شکل کشیده و گل های آن سفید، خوشبو که از بغل دم برگها یا انتهای شاخه بیرون میآید. این گیاه در طبیعت گونههای مختلف دارد و گونه گاردنیا جاسمینوئیدس1 و واریتههای آن دارای گلهای درشت سفید معطر و بوته همیشه سبز بسیار زیبا و جذابی دارد. از گونههای دیگر آن فولگنس، ایکس هیبریدا، تری فیلا و جاسمنوئیدس که همگی دارای گلهای پرپشت سفید با برگهای سبز تیره و عطر دلپذیر مورد توجه بسیاری قرار دارد .مشکل آن، این است که برای ظهور گل حرارت ۱۶ درجه در شب و ۲۶ درجه در روز لازم دارد. مشکل دوم، موضوع آبیاری است. چنانچه آبیاری آن بیش از حد و یا کمتر از مقدار مورد نیاز باشد، گلهای آن قبل از شکفته شدن میریزند. پس از ظهور گل یک حرارت یکنواحت حدود ۱۲-۱۵ درجه کافی خواهد بود و احتیاج به آب سبک دارد (آبی که سختی آن کمتر از ۳۰۰ قسمت در میلیون باشد) و بایستی دائماً سطح خاک گلدان رطوبت نسبی داشته باشد. در صورت استفاده از آب سخت، برگها پیچیده و زرد شده و میریزد (بی نام، 1392؛ خوشخوی، 1389؛ کلمسون اکستنشن، 1999).
شکل1-1- نمایی از گل زیبای گاردنیا
1-3- شرایط محیطی، کاشت و روش تکثیر
گاردنیا به نور زیاد، حرارت بالا، آبیاری معمولی، رطوبت هوای 50 تا 70 درصد و خاک اسیدی احتیاج دارد. بهترین دما برای نگهداری در بهار و تابستان حدود 20 درجه و در زمستان حدود 10 درجه سانتیگراد میباشد. حداقل دمای مورد تحمل آن 2- درجه سانتیگراد و به یخبندان طولانی حساس بوده، در مواقع رشد و نمو کامل به آبیاری مرتب نیاز دارد ولی در مواقع دیگر به آب کمتری نیاز دارد. از اواسط تا اواخر بهار، میتوان گاردنیا را تکثیر کرد. برای این منظور، قلمههای انتهایی ساقه را که طول 8 تا 10 سانتیمتر، با قیچی باغبانی جدا کنید و در پودر هورمون ریشهزایی فرو میبرند. سپس هر یک را در گلدانی با قطر دهانه 9 سانتیمتر حاوی کمپوست با پایه پیت، قرار میدهند. آنها را با کیسه پلاستیکی شفاف پوشانده و دما را حدود 18 تا 20 درجه سانتیگراد نگه میدارند، باید دقت کرد که خاک به اندازه کافی مرطوب باشد. پس از دو ماه ریشه دهی انجام شده، بعد از آن، گیاه را یه گلدان با قطر دهانه 11 تا 13 سانتی متر، حاوی کمپوست گلدانی با پایه پیت، مناسب گیاهانی که به pH پایین احتیاج دارند، بکارید (برادشاو و جان، 1998؛ دوک و راشد، 2010).
1-4- بیان مسئله
افزایش رویشی از اینرو امکان پذیر است که یاختههای زنده گیاهی در هسته خود تمام اطلاعات ژنتیکی لازم برای تولید یک گیاه کامل را دارا میباشند. این ویژگی توانمندی2 نامیده می شود (استوارد و گریگوریان، 1978). مزیت اصلی تکثیر غیرجنسی در این است که گیاهان حاصل از آن شبیه گیاه والد بوده و هیچگونه تغییر ژنتیکی در آنها پدید نمیآید (دیواین و ییگر، 2003). البته که افزایش رویشی هم با مشکلاتی از جمله ریشهدهی نامناسب یا با کیفیت کم توام است. ریشهدهی نابجا به تشکیل ریشه از جاهایی غیر از محلی که در شرایط طبیعی ریشه از آنجا بوجود میآید گفته میشود (دیویس و همکاران، 1982). موفقیت در ریشهزایی به عوامل مختلفی بستگی دارد که از جمله مهمترین آنها تنظیم کنندههای رشد گیاهی میباشد. عدم وجود این ترکیبات موجب کاهش راندمان جذب آب، پژمردگی گیاه، کاهش اندازه سلول و ریزش ارگانهایی مثل برگها میگردد (خوشخوی، 1389؛ شیرزاد و همکاران، 2012).
تحقیقات نشان دادهاست که توانایی قلمهها در تشکیل ریشه با ماده گیاهی (عوامل درونی) و همچنین شرایطی که قلمهها در طول جریان ریشهزایی در آن نگهداری میشوند (عوامل بیرونی) بستگی دارد. قلمههای بسیاری از گونههای گیاهی به راحتی ریشه میدهند. اگر چه بعضی دیگر حتی در شرایط مشابه ریشه نمیدهند (سادو، 1998؛ خوشخوی، 1389). در حال حاضر اطلاعات کمی درباره علل عدم ریشه زایی بعضی قلمه ها وجود دارد، که عوامل متعددی ممکن است علت آن باشد، که از مهمترین این عوامل می توان موانع مکانیکی، عدم تعادل تغذیه ای، عوامل هورمونی نامناسب و تجمع بازدارنده ها را نام برد (سادو، 1998). اکسینها تاثیر مهمی در ریشهزایی قلمهها دارند که در آغازش، رشد طولی و راندمان تعداد قلمههای ریشهدار شده موثرند و عدم استفاده از آنها باعث مشکلاتی در تکثیر غیرجنسی میگردد (فتحی و همکاران، 1379).
1-5- هدف از انجام تحقیق
به طور کلی هدف از انجام این مطالعه را میتوان در 3 بخش بیان کرد:
1- بررسی تاثیر تنظیم کننده های رشد اکسین به خصوص نفتالین استیک اسید (NAA) و ایندول بوتیریک اسید (IBA) بر ریشه زایی قلمههای گیاه گاردنیا
2- افزایش سرعت و درصد ریشه زایی و بهبود راندمان قلمه های ریشه داده شده
3- معرفی بهترین تیمارها جهت تولید تجاری
فصل دوم
بررسی منابع
فصل دوم
بررسی منابع
2-1- روش های مختلف تکثیر در گیاهان
ازدیاد نباتات عبارت است از افزودن به شمار گیاهان با استفاده از روشهای جنسی3 و یا غیرجنسی (رویشی)4 و هدف آن علاوه بر افزودن بر شمار گیاهان، نگهداری ویژگیهای ژنتیکی یک گیاه یا مجموعهای از گیاهان میباشد. تکثیر با بذر یک روش افزایش جنسی و تکثیر بوسیله قلمه، پیوند، کوپیوند، پاجوش، خوابانیدن و… از انواع روشهای غیرجنسی محسوب میشوند (خوشخوی، 1389). در تکثیر غیرجنسی از بخشهای رویندۀ گیاه برای تولید گیاه جدید استفاده میشود. عمدتاً ریشه و ساقه و برگ هر سلول رویشی توانایی ذاتی تولید گیاه کاملی را دارد که از نظر ژنتیکی با گیاهی که سلول رویشی از آن گرفته شدهاست یکسان باشد (گرکان و همکاران، 1372). مزیت اصلی تکثیر غیرجنسی در این است که گیاهان حاصل از آن شبیه گیاه والد بوده و هیچگونه تغییر ژنتیکی در آنها پدید نمیآید (دیواین و پیگر، 2003). قلمه بخشی از ساقه، برگ یا ریشه است که از گیاه مادری جدا شده و در شرایط مناسب برای ریشهزایی قرار میگیرد. انواع قلمه شامل قلمه ساقه، قلمه برگ و قلمه ریشه است. قلمه ساقه مهمترین نوع از انواع قلمه است (خوشخوی، 1389). افزایش بوسیله قلمه مهمترین روش افزودن درختچههای زینتی گونههای خزاندار و همچنین انواع همیشهسبزهای پهن برگ و باریک برگ میباشد. همچنین به صورت گستردهای در افزایش تجاری گلخانهای بسیاری از گلها و گیاهان برگسارهای بهکار گرفته میشود افزایش چندین گونه میوهای نیز توسط قلمه انجام میپذیرد. در گونههایی که با قلمه به آسانی افزوده میشوند این روش مزایای فراوانی دارد. این روش ارزان، سریع و ساده است و به شیوههای خاص پیوند و کوپیوند و ریزازدیادی نیاز ندارد. مشکل ناسازگاری با پایه و جوش نخوردن، محل پیوند وجود ندارد. در گیاهان افزوده شده یکنواختی بیشتری وجود دارد زیرا تغییراتی که گیاه در اثر تفاوتهای بین دانهالهای پایه در گیاهان پیوندی به وجود میآید در این گیاهان دیده نمیشود. گیاه مادری بهطور معمول تکرار شده و هیچ تغییر ژنتیکی صورت نمیپذیرد (هارتمن و همکاران، 1997).
2-2- اصول تشریحی برای تشکیل ریشه های نابجا
ریشه دهی نابجا ممکن است تشکیل ریشه از جاهایی غیر از محلی باشد که در شرایط طبیعی ریشه از آنجا بوجود میآید. این تشکیل ریشه میتواند به دو طریق صورت گیرد: ریشههای حاصل از زخم و ریشههای از پیش تشکیل شده. ریشههای نابجای حاصل از زخم فقط بعد از زخم زنی ایجاد میشود (برای مثال جداسازی از گیاه مادری). به طور کلی پذیرفته شدهاست که ریشههای حاصل از زخم ریشههای تازه تشکیل یافته میباشند. تغییرات آناتومی در مراحل رشد که در طی تشکیل ریشهها نابجای جدید حاصل از زخم صورت میگیرد میتواند در 4 مرحله صورت گیرد (دیویس و همکاران، 1982):
1- غیر تخصصی شدن سلول های اختصاصی ویژه
2- تشکیل سرآغازه های ریشه از سلول های نزدیک به دسته های آوندی یا بافت آوندی که این سلول ها بر اثر غیر اختصاصی شدن به حالت مریستمی در می آیند.
3- رشد و توسعه سرآغازه ها به ریشه های سازمان یافته
4- رشد و ظهور ریشه های آغازین هم به طرف خارج و هم به سمت بافت آوندی جایی که بافت های آوندی ساخته می شوند (هارتمن و همکاران، 1997).
2-3- عوامل مؤثر در ریشه زایی قلمه ها
ریشهزایی قلمهها توسط عوامل درونی و بیرونی تحت تأثیر قرار میگیرد. از عوامل مهم و مؤثر در ریشهزایی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
2-3-1- زمان قلمه زنی
زمان قلمه گیری یعنی موقعی از سال که قلمه ها گرفته می شوند، می تواند نقش مهمی در ریشه زایی داشته باشد. در بسیاری از گونهها یک دوره بهینه از سال برای ریشهزایی وجود دارد. تولیدکننده میکوشد که این موضوع را در نظر داشته و با ریشهزایی در این دوره بهینه فرآیند ریشه زایی را به حداکثر برساند (آتاند و هبرلین.، 1975؛ باسوک و هاوارد، 1981). طی گزارشی از ژوراسیک و ماریتن کووا (2004) بر روی نوئل نروژی (P.abies) نشان داد قلمه هایی که در مرحله خواب و در ماه فروردین گرفته شده بودند ریشه دهی و شاخسازه ایی بالایی داشتند. در آزمایشی مشابه واگنر و همکاران (1989) گزارشکردند که بیشترین میزان ریشهزایی در نوئل آبی (P.pungens) مربوط به ماه آذر و و سپس بهمن و کمترین میزان ریشهدهی مربوط به قلمهگیری در ماه فروردین و اردیبهشت بوده است و از طرفی در ماه آذر و اسفند طویلترین ریشهها تشکیل شدند.
2-3-2- اندازه قلمه
قلمههای با کیفیت خوب باید برای افزایش جمعآوری شوند. به کارمندان یک بخش تجاری گیاه افزایی باید آموزش داده شود که این جمله را به خاطر بسپارند که قلمهای که فقط تا حدودی

مطلب مرتبط :   پایان نامه با واژه های کلیدی اقلام تعهدی، قلام تعهدی، کیفیت سود
دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید