3D max

فصل دوم :
مبانی نظری،رویکرد وپیشینه تحقیق

2-1 مقدمه
نوع کاربری و توزیع فضایی آن ها به عنوان اطلاعات با ارزشی از یک شهر محسوب می شوند که همواره صاحبنظران و مدیران شهری به آن نیاز دارند. یکی از این کاربری ها که در واقع تأمین کننده بخشی از نیازهای روحی و روانی شهروندان به شمار می آید و به عنوان یک عنصر زنده و پویا نقش بازدهی اکولوژیکی، اجتماعی و زیباسازی شهر را به عهده دارد، کاربری فضای سبز و پارک ها می باشند. بدین ترتیب امروزه انواع فضای سبز شهری و پارک ها در شهرها به وجود می آیند و هر کدام با مساحت و شعاع دسترسی معین در شهرها مکانیابی می گردند که نه تنها در برقراری تعادل اکولوژیک در شهر موثر است، بلکه مکانی مناسب برای سلامتی روحی و جسمی شهروندان نیز به حساب می آیند. در این میان توزیع و تخصیص فضاهای سبز در سطح شهر نیز جهت برقراری عدالت فضایی و دسترسی تمامی شهروندان به این فضاها از اهمیت دو چندانی برخوردار است. لذا ابتدا برای انجام مطالعات در رابطه با این موضوع، بررسی ادبیات مربوطه و پیشینه پژوهشی آن از ضروریات تحقیق است. چرا که در غیر این صورت امکان محدود کردن و افزایش دقت موضوع وجود نخواهد داشت. لذا اگر این کار به درستی صورت گیرد علاوه بر صرفه جویی در هزینه و زمان تحقیق، پژوهش را در مسیر مناسب خود قرار خواهد داد. بنابراین در این فصل از پژوهش در بخش نخست به مروری بر ادبیات نظری و مبانی تئوریک مربوط به فضای سبز، به مدل ها و روش مورد استفاده در تحقیق پرداخته می شودسپس ور بخش دوم رویکرد پژوهش و اهمیت وچگونگی آن مورد بحث قرار می گیرد.سپس در فصول بعدی و با توجه به این مبانی، روال عملی پژوهش در ارتباط با منطقه مورد مطالعه انجام خواهد گرفت.
2-2 فضای سبز
واژه فضای سبز عبارتی است جدید، البته به فرم نه بلکه محتوا که به مدت کمتر از نیم قرن در ادبیات شهرسازی جهان به کار برده می شود. از دیدگاه شهرسازی، فضای سبز بخشی از استخوان بندی و یا مورفولوژی شهری است که در کنار اسکلت فیزیکی شهر تعیین کننده اندام و به طور کلی سیمای شهر می باشد( حسین زاده، دلیر،15:1375).
2-2-1 دیدگاه زیست ـ محیطی
فضای سبز فضایی نسبتاً بزرگ، متشکل از گیاهان و برخوردار از ساختار، عملکرد و بازدهی اکولوژیک معین و درخور شرایط زیست محیطی حاکم بر شهر باشد ( بهرام سلطانی،102:1371).
2-2-2 فضای سبز شهری
ﻣﻨﻈﻮر از ﻓﻀﺎﻫﺎی ﺳﺒﺰ ﺷﻬﺮی، ﻧﻮﻋﻲاز ﺳﻄﻮح ﻛﺎرﺑﺮی زﻣﻴﻦ ﺷﻬﺮی ﺑﺎ ﭘﻮﺷﺶﻫﺎیﮔﻴﺎﻫﻲ ﺳﺎﺧﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﻢ واﺟﺪ بازدهی اجتماعی و ﻫﻢ واﺟﺪ ﺑﺎزدﻫﻲ اﻛﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﻓﻀﺎﻫﺎی ﺳﺒﺰ ﺷﻬﺮی از دﻳﺪﮔﺎه ﺷﻬﺮﺳﺎزی در ﺑﺮﮔﻴﺮﻧﺪه ﺑﺨﺸﻲ از ﺳﻴﻤﺎی ﺷﻬﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ از اﻧﻮاع ﭘﻮﺷﺶ ﻫﺎی ﮔﻴﺎﻫﻲ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﻋﺎﻣﻞ زﻧﺪه و ﺣﻴﺎﺗﻲ در ﻛﻨﺎر ﻛﺎﻟﺒﺪ بیﺟﺎن ﺷﻬﺮ، ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه ﺳﺎﺧﺖ ﻣﻮرﻓﻮﻟﻮژﻳﻚ ﺷﻬﺮ اﺳﺖ. ﻓﻀﺎﻫﺎی ﺑﺎز ﺷﻬﺮی از ﻳﻚ ﺳﻮ، در ﺑﺮﮔﻴﺮﻧﺪه ﻓﻀﺎﻫﺎی ﺳﺒﺰ ﻣﻮﺟﻮد و از ﺳﻮ ی دﻳﮕﺮ، ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻓﻀﺎﻫﺎﻳﻲ ﺑﺎﻟﻘﻮه ﺟﻬﺖ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻓﻀﺎﻫﺎی ﺳﺒﺰ ﺷﻬﺮی ﻣﻄﺮح می ﺷﻮﻧﺪ.(سعیدنیا،29:1379)
2-2-3 دیدگاه شهرسازی
فضای سبز شهری از دیدگاه شهرسازی در برگیرنده بخشی از سیمای طبیعی شهر است که به عنوان عامل حیاتی در درون و یا پیرامون کالبدی شهر، جزئی از ساختار مورفولوژیک شهر را تشکیل می دهند. بنابراین، دارایی سبز شهر، صرف نظر از فضاهای سبز عمومی، از فضاهای سبز خصوصی، فضاهای کوچک حیاط منازل، فضاهای بزرگ باغ های خصوصی و محوطه کاربری های دولتی تشکیل می شود(سعیدی، 618:1388).
2-2-4 دیدگاه زیست محیطی
از دیدگاه زیست محیطی فضای سبز شهری عبارت است از فضایی نسبتاً وسیع متشکل از پوشش های گیاهان، با ساختی شبه جنگلی و برخوردار از بازدهی زیست محیطی، با اکولوژیکی معین و در خور شرایط زیست محیطی حاکم بر شهر(شیبانی،34:1375).
2-3 تاریخچه فضای سبز
2-3-1 تاریخچه فضای سبز در جهان
قدر مسلم آنست که بشر همواره سعی داشته که طبیعت را در کنار خود داشته باشد، چه زمانی که اجدادشدر میان طبیعت میزیسته و چه زمانی که شهرنشین شد(Slangen,2005:18).
چراکه در ادیان مختلف الهی و بشری، برای توصیف و ملموس نمودن مبدا و معاد آفرینش و جایگاه انسان در بهشت از مضامینی چون باغات خرم و درختان سر به فلک کشیده و انهار روان مائده های طبیعی و غیره استفاده گردیده است و انسان رانده شده برای تسکین و آرامش آن دوران نستالوژیک بر اهمیت فضای سبز با وجوه مختلف تاکید دارد. به عبارتی، فضای سبز و باغ نمایانگر منظره ای از دنیای آرمانی بشر است. در طول تاریخ، ایجاد فضای سبز در شهرها ابتدا با اهداف زیباسازی و سپس بهسازی محیط صورت گرفته است. توجه به فضای سبز شهری به صورت تفرجگاه و باغ های عمومی و خصوصی یک ابداع جدید نیست بلکه در دوره های مختلف باستانی مصر و یونان در ایجاد و نگهداری آن همت شده است. این درحالی است که باغ سازی به سبک جدید و در فرم پارک ها و فضاهای سبز هندسی از حدود دو قرن پیش معمول شده است(حسین زاده دلیر،59:1371).
آغاز توجه به فضای سبز درون شهری در غرب را در معنا و مفهوم جدید صنعتی بایستی در عصر انقلاب صنعتی و دگرگونی های ناشی از آن در ابعاد سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جستجو کرد(بحرینی،1376: 237).در سال 1720میلادی
اولین بوستان های سبک انگلیسی احداث شدند؛ آنها نه تنها باغ های جدید الاحداث را به فرم طبیعی می ساختند، بلکه باغ های رسمی بسیار زیادی را خراب کردند تا به فرم جدید در آوردند.
طراحی بوستان های طبیعی توسط همفری ریپتون که خود را اولین طراح این سبک نامید، به اوج خود رسید. وی مفهوم امروزی پارکهای انگلیسی را (چمن کاری وسیع و کشت متعادل درختان) که تاثیر بسزایی در پارک سازی امروزی جهان گذاشته است معرفی نمود(طباطبائی نژاد،1377: 23).
2-3-2 تاریخچه فضای سبز در ایران
ایجاد فضای سبز به معنای خاص آن از ادوار کهن مورد توجه ایرانیان بوده است. نخست به دلیل اینکه کشور ما اصولا یک مملکت کشاورزی بوده و غرس نهال و کاشت درختان و نباتات گوناگون در آن متداول بوده، و نیز به علت اقلیم نیمه خشک و هوای گرم و فواصل بعید بین شهرها و آبادی های آن ایجاد باغ به معنای مکانی یا با درختان شاداب سایه گستر وآب روان و گل و گیاه و رستنی های گوناگون برای خستگان از راه رسیده یا کسانی که برای گریز از هوای گرم شهرها و حتی بیا بان ها بسوی این فضای خنک راه درازی را می پیمایند مورد توجه بوده است. باغ در ایران باستان به حدود 5/4 قرن قبل از میلاد مسیح می رسد. برخی از صاحب نظران معتقدند که باغ سازی در ایران از زمان عیلامی ها آغاز شده است. گروهی نیز بر این عقیده اند که آغاز باغسازی به هخامنشیان می رسد چرا که آنان خود مبدعان قنات و سیستم شگرف پیچیده آبرسانی و آبیاری بودند(ایزدپناهی،12:1386).
بنابه به قول گزنفون باغ کورش در سارد قدیمی ترین باغ ایران بوده است. با ظهور زرتشت در ایران آئین زرتشت نیز بر غرس درختان و کشت رستنی ها و سبزی ها بسیار تأکید و مردم را به انجام آن تشویق نمود. علاوه بر این در ایران در بیشتر شهرها باغ هایی پر از درختان زیبا وجود داشته که به آنها پردیس می گفتند(بیژن زاد،24:1369).سابقه پردیس های ایرانی به قرن چهارم میلادی بر می گردد. این عنوان به باغ هایی اطلاق می شد که برای تفریح عموم احداث می گردیدند(شریفی،1371 :81). در واقع سابقه پردیس های ایرانی را می بایست در دوران باستان جستجو کرد. هنر باغ سازی یا پردیس سازی یکی از هنرهای کهن ایرانیان بوده که این سنت زیبا حاوی ارزش های ویژه ای بوده است. ارزش هایی چون ابداع صنعت آبیاری، ابداع قنات و کاریز- تبدیل اراضی با آب باریکه های زیر زمینی به چمن زارـ تحول شیوه های تهویه و ایجاد فضاهای دلپذیر مسکونی در قلمرو برهوت و بی آب و علف و آفرینش بهشتی در دل بیابان بیکران شده است. پس از ظهور اسلام و حمله اعراب به ایران سنت زیبای باغ سازی در ایران به نرحله جدیدی پای نهاد، کلمه پردیس در عربی بصورت معرب، فردوس نامیده شد. بطوریکه از هنگام غلبه اعراب بر ایران تاکنون همواره در سراسر قرون اسلامی باغ های ایران در نظر مردم نمونه ای از بهست وعده شده بوده است. در دوره تیموریان در اطراف سمرقند کمربندی از باغ ها و تفرجگاه ها ساخته شد که عبارت بودند از باغ شمال- باغ بهشت – باغ دلگشا- باغ قره تپه و باغ های با نام های شهرهای معروف اسلامی چون: قاهره – دمشق- بغداد – سلطانیه – شیراز که تا مدتی بیش از یک قرن نیز این باغ ها پابرجا بودند ولی بعداً ویران شده و از بین رفتند. در دوره صفویه باغ سازی در ایران وارد مرحله جدیدی شد و احداث باغ به عنوان یک تفرجگاه عمومی مورد توجه قرار گرفت(بیژن زاد،24:1369).برخی از صاحبنظران باغ شهرهایی که در دوره صفویه در ایران و بخصوص اصفهان ایجاد شد را الهام بخش ابنزر هاوارد واضع تئوری باغ شهرها می دانند(ابراهیم زاده و دیگران،1387: 41-42).در این دوره باغ های چون: باغ تپه- باغ چهلستون- باغ صاحب الزمان- باغ زیتون- باغ خلوت- باغ هزار جریب- باغ چشمه احداث شدند که اکثراً از بین رفته اند. در این باغ ها همیشه قسمتی بنام باغ تپه که بالاتر از سایر باغ ها مشرف بر آنها بود، احداث می شد. خیابان کشی مشجر و ایجاد معابر عمومی بصورت منظم برای نخستین بار از زمان صفویه شروع شد که به عنوان نمونه چهارباغ را می توان نام برد که این خیابان علاوه بر یک محل عبور عمومی در زندگی روزمره مردم یک تفرجگاه عمومی نیز بود. این خیابان بدون تردید می تواند از نخستین خیابان های مشجر و مصفای ایران محسوب می شود. از این گذشته در این دوره توجه خاصی به باغ سازی در شمال ایران(سواحل جنوبی دریای خزر) مبذول گردید و هنر باغ سازی در این مناطق رواج یافت و باغ های: آمل- بابل- ساری- فرح آباد و بهشهر در این دوره ساخته شد که بسیاری از آنان تا یک و نیم قرن بعد نیز باقی ماندند اما امروزه به جزء باغی که در بهشهر موجود است بقیه ویران شده است(بیژن زاد،24:1369).
2-3-3 فضای سبز در شهرایلام
2-4 طبقه بندی های کلی فضای سبز
اصولاً طبقه بندی ها از فضای سبز با توجه به مقتضیات زمانی و مکانی متفاوت بوده و صاحب نظران در برخورد با نیازهای جدید ساختار شهری دسته بندی های گوناگونی را ارائه داده اند. امروزه یک روش همگانی و متحد برای طبقه بندی نظام فضای سبز در جهان وجود ندارد. کشورهای مختلف بر اساس عملکرد، اندازه، ویژگی های فیزیکی و غیره نظام فضای سبز را به طبقه بندی های متفاوتی پیشنهاد می کنند.
در ایران سعید نیا ابتدا پوشش گیاهی در شهرها را به مفاهیم “سطوح سبز” و “فضای سبز” تقسیم نموده که تمایز بین این دو مفهوم از نظر اکولوژیکی از این جهت حائز اهمیت می باشد که سطوح سبز نمی توانند عمل غبارگیری را مانند فضای سبز شبه جنگلی انجام دهد و یا در کاهش آلودگی صوتی و کاهش دما نقش موثری داشته باشد.
2-4-1 فضای سبز
فضای سبز به زمین هایی که پوشش گیاهی بلند یا نسبتاً بلند اختصاص دارند، نظیر جنگل، باغ و غیره… اطلاق می شود. فضاهای سبز به دو دسته دیگر یعنی فضاهای سبز شهری و فضاهای سبز غیر شهری تقسیم می شود. تفاوت فضاهای سبز شهری و غیر شهری در حوزه عملکردیشان در شهرهاست. فضای سبز غیر شهری گرچه به علت توسعه شهری در بافت شهری قرار دارد، ولیکن کارکرد آنها خاص مراکز شهری نبوده و در دسته فضاهای سبز غیر شهری قرار می گیرند.
2-4-2 سطوح سبز
سطوح سبز به زمین هایی اطلاق می شود که به پوشش گیاهی کوتاه( نازک و کم حجم) اختصاص دارد؛ مانند: چمن و مراتع. سطوح سبز نیز به دو دسته شهری و غیر شهری تقسیم می شوند:
1ـ سطوح سبز شهری سطوح سبز دارای کارکردهای شهری است؛ مانند: زمین های باز ورزشی چمن کاری شده، جزیره ها و لچکی های کوچک( رمپ ، لوپ و رفیوژ).
2ـ سطوح سبز غیر شهری، سطوح سبز بدون کارکرد شهری است،مانندمراتع اطراف شهر.درنمودار(2-1)دیاگرام زیر، انواع فضاهای سبز، از این دیدگاه طبقه بندی شده اند(سعید نیا:31،1379).
نمودار2-1 : دیاگرام انواع کابری زمین با پوشش گیاهی )ماخذ: سعید نیا:31،1379 (

مطلب مرتبط :   دانلود پایان نامه با موضوعصوتی، تولید، اصوات، دارای

2-5 انواع فضای سبز شهری و تقسیمات آن
2-5-1 بوستان های شهری
در ترمینولوژی جهانی برنامه ریزی شهری و برنامه ریزی فضای سبز امروزین به جای استفاده از عبارت فضای سبز عمومی، از کلمه پارک استفاده می شود(Manlun,2003:12). پارک های شهری غالباً طبیعت مرتب، رام و مهذب شده ای را نمایان می سازد که اساساً غیر طبیعی است(کرنگ،50:1381).
در نگرش شهرسازی عملکردگرای، اینگونه پارک ها به عنوان یک سرمایه اکولوژیکی و فضای عمومی و خدماتی مورد توجه شهرسازان قرار می گیرد و همانند دیگر خدمات شهری به پیروی از تقسیم بندی شهر به محله،منطقه و واحد همسایگی و به پارک های محلی،شهری و واحد همسایگی تفکیک می گردد(رضویان،138:1381).از این رو پارک های شهری از نظر هدف، اندازه، ویژگی های محل و… به انواع مختلفی تقسیم می گردند.
2-5-1-1 انواع پارک ها شهری بر اساس وسعت و حوزه نفوذ
الف) پارک کودک یا پارک کوچک2
کوچکترین رده در طبقه بندب پارک هاست. که در داخل محدوده پیاده روی در نواحی مستقر شده و نیازهای محدود تفریحی را تامین می سازد(Kaphle,2006:18). این پارک واجد کاربری بازی کودکان است و بهترین مکان انتخابی آن در حد فاصل منازل مسکونی و خیابانها است(رضویان،138:1381). به طور کلی این پارک، به سادگی قابل دسترسی بوده و از ایمنی کامل برخوردار است و به انواع وسایل بازی مجهز می باشد(هیراسکار،119:1376).
ب) پارک همسایگی3
یکی از واحد های اساسی نطام پارک در شهر است که در داخل محدوده پیاده روی مستقر شده و برای گروه های سنی مختلفی می تواند سرویس دهد(Kaphle,2006:19).
این پارک در یک واحد همسایگی قرار گرفته و دارای مساحتی کمتر از نیم هکتار می باشد (مجنونیان:72،1374). ولیکن هیراسکار این مساحت را کمتر از یک هکتار نمی داند (هیراسکار،119:1376). نسبت سطح سازه های معماری به سطح فضای سبز در این پارک ها معادل 20 به 80 درصد است(رضویان،138:1381).
ج) پارک محله ای4
به پارکی که در محله ای قرار دارد و مساحت آن حدود دو برابر مساحت پارک در مقیاس واحد همسایگی( یک هکتار) است، گفته می شود. همچنین ارتباط پیاده برای کودک 9 ساله از دورترین نقطه محله تا پارک باید به حدود دو برابر معیار واحد همسایگی برسد و طی مسیر بتواند از خیابان کندرو، شبکه دسترسی محلی عبور کند. ( همان:73،1374). شعاع عملکردی چنین پارکی معمولا دو الی سه کیلومتر در نظر گرفته می

مطلب مرتبط :   تحقیق درموردرگرسیون لجستیک، قوانین انجمنی، معیارهای ارزیابی، ارزیابی کیفی

دیدگاهتان را بنویسید