دانلود پایان نامه

اطلاعات جغرافیایی، مراکزی هستند که از سیستم استفاده می کنند و در این ردیف، مدیران اجرایی و برنامه ریزان جامعه، بیشترین استفاده کنندگان سیستم را تشکیل می دهند که خواسته های آنها در غالب مدلهای علمی تعریف و تهیه شده و به راحتی قابل دسترسی می باشد و مهم ترین هدفGIS ارزیابی و بررسی تغییرات مکان های جغرافیایی و مراحل مختلف شرایط در طول زمان می باشد(منصورخاکی، 1381: 12).
سیستم های اطلاعات جغرافیایی قابلیت های قابل ملاحظه ای در ایجاد سیستم های پشتیبانی از تصمیم گیری فضائی دارند. توابع تحلیلی و به خصوص امکانات تحلیل شبکه و مدل های تخصیص موجود در این سیستم ها برای حل مسائل مختلف از جمله مسائل مربوط به دسترسی و تعیین حوزه تأثیر و تخصیص منابع در محیط شهر که غالب آن ها وابستگی زیادی به خطوط ارتباطی دارند بسیار مناسب هستند. با استفاده از سیستم های اطلاعات جغرافیایی می توان به صورت انعطاف پذیر و مؤثری اقدام به برنامه ریزی فضایی کرد و سناریوهای مختلف را مورد مقایسه و ارزیابی قرار داد(علی محمدی، 51).
یک سیستم اطلاعات جغرافیایی اصولاً پنج فعالیت اصلی زیر را شامل می شود:
– ورود اطلاعات
– دستکاری و ویرایش اطلاعات
– مدیریت اطلاعات
– پرسش و پاسخ و تجزیه و تحلیل اطلاعات
– نمایش اطلاعات(صحراییان، 1390: 30).
2-2-10- کاربرد GIS در مکان یابی:
بطور کلی پیشرفت در سیستم های اطلاعات جغرافیائی نتیجه ارتباط بین پیشرفت های موازی در بسیاری از روشهای داده پردازی مکانی می باشد. بدین معنی که پیشرفت های همزمان در کارتوگرافی، طراحی های کامپیوتری، نقشه برداری، فتوگرامتری، تحلیل فضائی با استفاده از داده های شبکه ای شده از نقشه های موضوعی، درون یابی از داده های نقطه ای و تکنولوژی سنجش از دور باعث توسعه و پیشرفت سیستم های اطلاعات جغرافیائی در طول چند دهه گذشته شده است (روشن نژاد، 1383: 7).
توانایی و کاربردهای فراوان این سیستم در ذخیره، پردازش و تحلیل حجم وسیعی از اطلاعات مکانی و توصیفی مختلف به حدی است که به جرأت می توان گفت شهرسازی نوین بدون این تکنیک مفهومی ندارد، اگرچه سابقه استفاده از این تکنیک در جهان کمتر از 5 دهه می باشد (اوایل دهه 1960) و در ایران از اوایل دهه 1370 در جوامع علمی و اجرایی کشور مطرح شد لیکن بنا به دلایل گفته شده به شدت مورد توجه کارشناسان و اساتید علوم مختلف قرار گرفته است (پرهیزکار، 1376: 4).
امروزه بر عموم متخصصان و مدیران شهری مشخص گردیده است که مدیریت و امور مختلف شهرها با ابزارهای سنتی غیرممکن می باشد. اهمیت استفاده از سیستم های اطلاعات جغرافیایی در برنامه ریزی شهری با گسترش سریع شهرها و افزایش سرسام آور حجم اطلاعاتی که باید برای مدیریت شهری پردازش شوند، روشن شده است. استفاده از سیستم های اطلاعات جغرافیایی در مطالعات شهری و مکان یابی مراکز خدماتی در شهر، اندک زمانی است که در جهان و در کشورها توسط متخصصین متداول شده است ولی در عین حال دامنه فعالیت و کاربری آن خیلی سریع و فشرده در محافل علمی به کار گرفته شده است(عزیزی، 1383: 39).
فرایند مکان یابی با استفاده از GIS، شامل یکی سری مراحل معین و مشخصی بوده که برای دستیابی به نتایج قابل اطمینان، اجرای آنها اجتناب ناپذیر می باشد. بطور کلی فرایند مکان یابی به شرح زیر می باشد:
2-2-11- مراحل فرآیند مکان یابی با استفاده از GIS
– شناخت
– تعیین داده ها و پارامترهای مؤثر
– بررسی ویژگی های محدوده مطالعاتی
– جمع آوری و آماده سازی داده ها
– تهیه نقشه ها
– وزن دهی به نقشه ها
– تلفیق نقشه ها
– نقشه های نهایی(عظیمی حسینی و دیگران، 1390: 61).
2-3- تکنیک ها و روش ها
به دلیل تنوع و پیچیدگی مسائل شهری، توصیف، تحلیل و پیش بینی رفتار آنها، امری بسیار دشوار می باشد، به همین جهت در قرن اخیر خصوصاً در دهه های نیمه دوم قرن حاضر، برنامه ریزان، به منظور کاستن از پیچیدگی سیستم و قابل کنترل نمودن آن، به استفاده از مدل های کمی و ریاضی توسل جسته اند(پرهیزکار، 1376: 27). در این پژوهش از تکنیک تحلیل سلسله مراتبی استفاده شده است که در اینجا، به توضیح آن پرداخته شده است.
2-3-1- مدل تحلیل سلسله مراتبی AHP
روش های متعددی برای وزن دهی به شاخص ها وجود دارد- روش های آنتروپی، کمترین مجذورات، LINMAP
بردار ویژه و روشهای تقریبی- که انتخاب هر یک بستگی به نوع تصمیم گیری و شاخص های پیش روی تصمیم گیرنده دارد ( تقوایی و دیگران، 1390: 143).
پس از مشخص شدن معیارها، برای تعیین میزان اهمیت معیارها و زیرمعیارها باید وزن هر معیار مشخص شود. برای وزندهی معیارها از بین تکنیک های مختلف وزن دهی، روش تحلیل سلسله مراتبی(AHP) مناسب شناخته شد. فرایند تحلیلی سلسله مراتبی (AHP)، یک روش قدرتمند برای حل مسائل تصمیم گیری پیچیده است (مونس توسی، احمدی کهن علی، 2011: 175). فرآیند تحلیل سلسله مراتبی که توسط ساعتی ارائه شد، به طور گسترده ای برای تصمیم گیری های چندمعیاره استفاده گردیده است. درAHP مسئله تصمیم گیری در سلسله مراتبی از سطوح مختلف، متشکل از تعداد محدودی از عناصر(معیارها یا جایگزین ها) ساختار می یابد( L. Mikhailov, 2004: 687).
این روش که با تصمیم گیری های پیچیده سروکار دارد، می تواند با تبیین و وزن دهی معیارهای مربوطه، تحلیل داده های جمع آوری شده جهت ارزیابی، تسریع فرآیند تصمیم گیری و کاهش پیش داوری ها به تصمیم گیرنده کمک کند.AHP به خصوص برای تصمیم گیری هایی که ترکیبی از معیارهای کمی و کیفی را دارد استفاده می
شود و بر این فرض استوار است که ذهن انسان به صورت طبیعی زمانی که با یک تصمیم گیری پیچیده مواجه می گردد، عناصر تصمیم گیری را به صورت خوشه ای با توجه به تصورات شخصی خود دسته بندی می کند. از طرف دیگر با منطق، درک و تجربه جهت تصمیم گیری و قضاوت نهایی مربوط می شود. فرآیند تحلیل سلسله مراتبی وابستگی را به صورت خطی در نظر می گیرد. ولی برای حل مسائلی که اجزاء به صورت غیر خطی وابسته اند نیز به کار گرفته می شود(بغوری، دارابی، 1389: 4). مزیت اصلی AHP آن است که به تصمیم گیران کمک می کند تا یک مسئله پیچیده به صورت ساختار سلسله مراتبی بشکند و سپس به حل آن بپردازد. وزن معیارتصمیم گیری و گزینه های مختلف با توجه به مقایسه تنها دو عنصر در هر مرحله بدست می آید. برای بیان میزان ارجحیت یک عنصر به عنصر دیگر از عبارات غربالی، مقیاس عددی، یا نمودارهای ستونی استفاده می شود که به سهولت محاسبات کمک می کند. همچنین ماهیت تحلیل AHP منطق شفاف و واضح برای انتخاب گزینه های مختلف را به وجود می آورد (احمدی فیروزجائی، 1387: 24). و راه حلی ساده را در جهت حل مسائل تصمیم گیری جایگزین و یا ارائه می نماید .(Al- Subhi, Al-Harbi, 2001: 19)
2-3-2- مراحل انجام مدل سلسله مراتبی(AHP)
– ساختن سلسله مراتب
– انجام مقایسات زوجی
– سازگاری سیستم
– محاسبه وزنهای نسبی و نهایی گزینه
اولین مرحله در فرایند تحلیل سلسله مراتبی ساختن درخت تصمیم گیری است. در این بخش عواملی که در تصمیم گیری مهم می باشند تعیین می شوند. در شکل شماره (2-11) نمونه ای از یک درخت سلسله مراتبی ارائه شده است.

مطلب مرتبط :   دانلود تحقیق در موردعملکرد سازمان، بهبود عملکرد، عملکرد شرکت

شکل شماره (2-11) : نمودار مدل تحلیل سلسله مراتبی AHP
دومین مرحله در مدل تحلیل سلسله مراتبی، انجام مقایسات زوجی می باشد. برای تعیین ضریب اهمیت شاخصها، معیارها و زیرمعیارها، روش های مختلفی وجود دارد که معمولترین آنها، مقایسه دودویی است. این مقایسه نیز به دو صورت انجام میشود. مقایسه دودویی فقط توسط یک نفر انجام می گیرد در این روش معیارها، دو به دو با یکدیگر مقایسه می شوند و درجه اهمیت هر یک از آنها نسبت به دیگری مشخص می شود(Bowen, 1990: 135). و یا به صورت گروهی توسط تعدادی از کارشناسان صورت می گیرد و در نهایت نظرات آنها با یکدیگر تلفیق و وزن نهایی به دست می آید. بدیهی است که وزن دادن به شاخص ها در مقایسات زوجی راحت تر و مطمئن تر از حالات دیگر می باشد همچنین استفاده از این مدل در جریان وزن دهی باعث می شود تا در ضمن ارزیابی، تعصبات دخیل نباشد (زنگی آبادی و دیگران، 1391: 76).
مقیاس ترجیحات استاندارد مورد استفاده برای تکنیک AHP مقیاس1-9 است که بین اهمیت یکسان تا بسیار مهم می باشد(Ozdagoglu,2007: 67). که در جدول زیر نشان داده شده است.
جدول شماره(2-1) : مقیاس ترجیحات مورد استفاده در تکنیک AHP
امتیاز(شدت ارجحیت)
تعریف
1
ترجیح یکسان(Equally prefered)
3
کمی ارجح(Moderately prefered)
5
ترجیح بیشتر(Strongly prefered)
7
ترجیح خیلی بیشتر(Very strongly prefered)
9
ترجیح کامل(Extremely prefered)
8-6-4-2
ترجیحات بینابین
(منبع: پورطاهری، 1389: 80)
سومین مرحله در این مدل، تعیین سازگاری در قضاوت ها در وزن دهی به معیارها و زیرمعیارها می باشد. سازوکارهایی که ساعتی برای بررسی سازگاری در قضاوت ها در نظر گرفته است، محاسبه ضریبی به نام ضریب ناسازگاری (IR) است. چنانچه شاخص سازگاری معادل 0.1 یا کمتر باشد وزن دهی صحیح بوده و در غیر این صورت وزن های نسبی داده شده به معیارها بایستی تغییر یابند و وزن دهی مجدد انجام شود(علی اکبری و لیوانی، 1390: 101).
آخرین مرحله در روش مذکور، تعیین وزن نهایی گزینه ها می باشد. امتیاز نهایی هر یک از گزینه ها از تلفیق ضرایب اهمیت هر معیار یا زیرمعیار و هر گزینه به ازای هر معیار یا زیر معیار محاسبه می شود(تقوایی، شیخ بگلو، 1389: 105). سپس گزینه ای که بیشترین وزن را دارا می شود بهترین گزینه جهت انتخاب است.

فصل سوم
مطالعات جغرافیایی و اکولوژیکی منطقه مورد مطالعه

بررسی وضعیت طبیعی هر منطقه اولین گام در تحقیقات جغرافیایی می باشد. با توجه به اینکه مکان ها دارای ویژگی های متفاوت طبیعی و انسانی هستند، با شناخت اوضاع طبیعی و انسانی یک منطقه اشراف کلی نسبت به موضوع و شناخت جامع از منطقه مورد مطالعه به دست می آید. استعدادها، پتانسیل ها و توانایی های خاص هر منطقه شرایط و خصوصیات مهمی در مکان گزینی سکونتگاه های انسانی، نوع فعالیت، معیشت و شرایط اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی آن نقطه ایجاد می کند. به همین جهت بررسی و شناخت وضع موجود به عنوان یکی از اصول مقدماتی برنامه ریزی شهری می باشد. در این فصل به کلیاتی در مورد ویژگی های جغرافیایی (طبیعی و انسانی) منطقه پرداخته می شود.
3-1- ویژگیهای طبیعی محدوده مورد مطالعه
3-1-1- موقعیت جغرافیایی استان اصفهان
استان اصفهان با مساحت 106179.5 کیلومترمربع (حدود 6.3 درصد سطح کل کشور) در محدوده جغرافیایی 30 درجه و 42 دقیقه شمالی تا 34 درجه و 30 دقیقه عرض شمالی و 49 درجه و 36 دقیقه تا 55 درجه و 32 دقیقه طول شرقی در بخش مرکزی ایران واقع شده است. این استان از شمال به استانهای سمنان، قم و مرکزی، از جنوب به استان فارس، از مشرق به استان یزد و از مغرب به استانهای لرستان، چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد محدود می شود (یساری، 1389: 7). این استان از نقطه نظر تقسیمات کشوری پیوسته در حال تغییر و تحول بوده است. به طوری که از سال 1316 که تاریخ قانونی شدن تقسیمات کشوری است، اصفهان به عنوان
استان دهم و از دو شهرستان اصفهان و یزد تشکیل شده بود. در طول این مدت تغییرات متعددی در تقسیم بندی های کشوری به وجود آمده است. چنانچه بر اساس تقسیمات کشوری سال 1375، استان اصفهان به 18 شهرستان تقسیم شد، که شامل 67 شهر، 38 بخش و 117 دهستان می شد و در سال 1379، یک شهرستان به تعداد شهرستان های استان اضافه شد و استان اصفهان دارای 19 شهرستان، 71 شهر، 40 بخش و 118 دهستان شد(ظهرابی، 1381 : 21). موقعیت جغرافیایی استان اصفهان در شکل شماره (3-1) نشان داده شده است.

مطلب مرتبط :   پایان نامه ارشد با موضوعبهبود عملکرد

شکل شماره (3-1) : نقشه موقعیت جغرافیایی استان اصفهان در سطح کشور
3-1-2- وضعیت توپوگرافی و زمین شناسی
ارتفاعات و خصوصیات فیزیکی یکی از اساسی ترین پارامترهای شکل دهنده سازمان فضایی در هر منطقه و یا ناحیه می باشند. ارتفاع در ساماندهی فضایی، بخش های گوناگونی را در بر گرفته و آنها را تحت تأثیر قرار می دهد(رنجبر دستنایی، 1390: 65).
استان اصفهان با ارتفاع متوسط 1500 متر در مرکز فلات ایران، تقریباً جزو مناطق کوهپایه ای ایران محسوب می گردد(علیجانی ، 1379: 72) . این استان به خاطر گستردگی آن، دارای ناهمواری های متفاوتی است. در غرب استان رشته کوه های زاگرس با جهت شمال غربی- جنوب شرقی، از شمال گلپایگان تا ارتفاعات دنا در سمیرم کشیده شده و شامل رشته کوه های دالان کوه و دره بید با ارتفاع 3915 و 3631 متر و نیز دنباله ارتفاعات زردکوه بختیاری به نام شاهان کوه با ارتفاع 3040 متر است. نقش اساسی این ارتفاعات تخلیه رطوبت جریان های مرطوب است و به لحاظ اینکه عمود بر جریان های مرطوب غربی قرار دارد مخصوصاً در شمال غرب و غرب استان موجب تخلیه بار آن ها شده و غالباً سهم بارش های پاییزه نسبت به بارش های زمستانه در استان بیشتر است(امیراحمدی، عباس نیا، 1389: 56 و 57).دنباله رشته کوه دنا با ارتفاع 4409 متر و منطقه آیین قری (آئینه قری) با کوه علی جوق به ارتفاع 3717 متر و همچنین ارتفاعات قمیشلو و دنباله های زرد کوه قرار دارد. در ناحیه کوهستانی شمال اصفهان که شهرستان های نطنز، اردستان و نائین واقع شده اند، ارتفاعات کرکس با 3895 متر جلب توجه می کند که در 50 کیلومتری شمال شهر اصفهان قرار دارد. شهرهای آران و بیدگل، کاشان، اردستان، نطنز و نائین در دامنه های شرقی همین رشته کوه های مرکزی قرار گرفته اند. در قسمت مرکزی استان، دره زاینده رود با ارتفاعات بلندی محصور شده است که مرتفع ترین آن ها رشته کوه های مارشان با ارتفاع 3330 متر در شمال شرق شهر اصفهان می باشد. در فاصله نزدیک نجف آباد، کوه های پیلارو پنجی با ارتفاعی حدود 2480 متر قرار دارد (شفقی،9:1381). شکل شماره (3-2) طبقات ارتفاعی استان اصفهان را نشان می دهد.

شکل شماره(3-2): نقشه ارتفاع از سطح دریا استان اصفهان (متر)، (مأخذ: اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان اصفهان)
3-1-3- بررسی شیب
با توجه به توزیع سطح ارتفاعی و با استفاده از رابطه ریاضی زیر متوسط شیب ناخالص استان اصفهان برابر با 11.41 درصد می باشد که شدت عملکرد ناهمواریها را نشان می دهد. در رابطه زیر حداکثر ارتفاع استان 4405 متر و حداقل ارتفاع استان برابر 685 متر و مساحت استان 106179.5 کیلومتر مربع می باشد.
S= = = 11.41فرمول شماره (3-1) :


دیدگاهتان را بنویسید